1. Genel Kural: Ücret, Fiili Çalışmanın Karşılığıdır
Yargıtay içtihatlarında açıkça vurgulandığı üzere, ücret kural olarak yapılan işin karşılığı olan bir edimdir. Bu nedenle, aksi yönde bir sözleşmesel düzenleme bulunmadığı sürece, işçinin fiilen çalışmadığı raporlu dönemlerde işverenin ücret ödeme yükümlülüğü bulunmamaktadır.
Nitekim;
- Yargıtay 21. Hukuk Dairesi’nin 26.05.2015 tarihli, 2014/15664 E. ve 2015/11944 K. sayılı kararında, aksi bir iş sözleşmesi hükmü veya Toplu İş Sözleşmesi (TİS) bulunmadıkça, hastalık süresince işverenin ücret ödeme yükümlülüğü olmadığı belirtilmiştir. Kararda ayrıca, 506 ve 5510 sayılı kanunlar uyarınca sigortalıya geçici iş göremezlik ödeneği verildiği, bu dönemde işveren tarafından ücret ödenmediği ve raporlu sürenin “primi ödenmiş gün” olarak değerlendirilemeyeceği ifade edilmiştir.
- Yargıtay 7. Hukuk Dairesi’nin 28.06.2016 tarihli, 2016/13107 E. ve 2016/13890 K. sayılı kararında da, “raporlu olunan fiili çalışma bulunmayan günlerde işverenin ücret ödeme yükümlülüğü bulunmadığı” açıkça belirtilmiş; bu süreler için ücret hesaplanmasının hatalı olduğu vurgulanmıştır.
- Yargıtay 22. Hukuk Dairesi’nin 13.11.2012 tarihli, 2012/5498 E. ve 2012/25008 K. sayılı kararında ise, iş sözleşmesinde veya TİS’te raporlu sürede ücret ödeneceğine dair bir hüküm bulunmaması halinde, bu süreye ilişkin ücretin işverenden talep edilemeyeceği açıkça ifade edilmiştir.
2. Emekli Olduktan Sonra Çalışan İşçiler Bakımından Durum
Emekli olup Sosyal Güvenlik Destek Primi (SGDP) kapsamında çalışmaya devam eden işçiler açısından da Yargıtay ve bölge adliye mahkemesi kararlarında, raporlu dönemlerde ücret ödenmesi bakımından özel bir ayrıma gidilmediği; genel iş hukuku ilkelerinin uygulanmaya devam ettiği görülmektedir.
Bu kapsamda;
- Adana Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi’nin 23.05.2023 tarihli, 2021/2173 E. ve 2023/909 K. sayılı kararında, emekli olmasına rağmen çalışmaya devam eden bir işçinin trafik kazası sonrası raporlu olduğu dönemde işveren tarafından eksik gün bildirimi yapıldığı ve ücret ödenmediği tespit edilmiştir. Mahkeme, emekli maaşı alınmasının geçici iş göremezlik tazminatına engel olmadığını belirtmiş ve raporlu dönemdeki gelir kaybını zarar olarak kabul etmiştir. Bu yaklaşım, sözleşmede aksi bir düzenleme yoksa işverenin raporlu dönemde ücret ödeme zorunluluğunun bulunmadığını dolaylı olarak ortaya koymaktadır.
- Yargıtay 21. Hukuk Dairesi’nin 11.12.2018 tarihli, 2017/5250 E. ve 2018/9141 K. sayılı kararında ise, emekli olduktan sonra çalışmaya devam eden işçilerin hizmet akdinin sürdüğü, ancak prim ve ücret tespitinde fiili çalışmanın esas alınması gerektiği vurgulanmıştır.
3. Sözleşmesel Düzenlemeler ve İstisnalar
Genel kuralın aksine, iş sözleşmesi veya Toplu İş Sözleşmesi ile raporlu dönemde ücretin tamamen ya da kısmen işveren tarafından ödeneceği kararlaştırılabilir. Bu durumda işveren, sözleşme hükümleri doğrultusunda ödeme yapmakla yükümlü olur.
Örneğin;
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2007 tarihli, 2006/17703 E. ve 2007/9055 K. sayılı kararında, hizmet sözleşmesinde hastalık halinde SGK tarafından karşılanmayan ücret kısmının işveren tarafından ödeneceğinin kararlaştırılması halinde, işverenin bu farkı ödeme yükümlülüğü bulunduğu kabul edilmiştir.
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 16.12.2019 tarihli, 2016/10974 E. ve 2019/22392 K. sayılı kararında ise, maktu (aylık) ücretle çalışan işçiler bakımından kısa süreli istirahatlerde işverenin tek taraflı ücret kesintisi yapmasının hukuki dayanağı bulunmadığı; ancak işçinin SGK’dan geçici iş göremezlik ödeneği alması halinde bu tutarın ücretten mahsup edilebileceği belirtilmiştir.
Sonuç
Yargıtay içtihatları bir bütün olarak değerlendirildiğinde;
- Emekli olup çalışmaya devam eden işçiler bakımından da genel ilke değişmemektedir.
- İş sözleşmesinde veya Toplu İş Sözleşmesi’nde raporlu dönemlerde ücret ödeneceğine dair özel bir hüküm bulunmadığı sürece, işverenin raporlu günler için ücret ödeme zorunluluğu bulunmamaktadır.
- Fiili çalışmanın gerçekleşmediği raporlu sürelerde ücretin işlemeyeceği yönündeki yaklaşım, yerleşik yargı içtihatlarıyla da uyumludur.